voedsel langer bewaren

Hoe kun je voedsel langer bewaren als je zelfvoorzienend wilt zijn?

Inhoudsopgave

Waarom zou je voedsel langer bewaren?

Als je nu leert om voedsel langer te bewaren, heb je daar profijt van als het écht nodig is. Producten worden duurder en schaarser waardoor de prijzen de pan uitrijzen. Dit betekent dat armoede voor mensen met een middeninkomen reëel is.

In de afgelopen jaren hebben we te maken met crisissen. Na twee jaar corona woedt er een oorlog in Oekraïne. De prijzen voor gas en voedsel rijzen de pan uit. 

Misschien heb je vandaag nog wel voldoende geld om rond te komen, maar of dit over een paar maanden ook nog zo is, weet je niet. 

In dit soort situaties is het goed om terug te kijken naar onze (groot)ouders, die voor een deel in hun eigen behoeften konden voorzien. Zij kochten groenten van het seizoen en om de producten te bewaren, maakten ze gebruik van een aantal simpele bewaartechnieken. Daar is tegenwoordig het invriezen van producten bijgekomen.

In deze post behandel ik diverse bewaartechnieken. Je kunt ermee experimenteren en het resultaat kun je opslaan in de vriezer, de fietskelder of garage, je kelder of zelfs in je kruipruimte. Wie niet groot woont, moet slim (en creatief) zijn! 

Als je meer wilt weten over zelfvoorzienend leven als je kleinbehuisd bent, kun je dit artikel lezen. 

Algemene bewaartijden voor voedsel

Onderstaande tabel is een indicatie van de bewaartijd van de diverse bewaarmethoden.

Methode

Opmerking

Product

Periode

Invriezen

Je kunt bijna alles invriezen.

Gemiddeld

(Varkens)vlees

Fruit/groenten

Brood

3 maanden

2 maanden

1 jaar

1 maand

Drogen

Bewaarperiode afhankelijk van preparatie en verpakking

Vooral groenten en fruit

Jaren indien vacuüm verpakt.

Fermenteren

van kruiden creëer je een unieke smaak.

Fruit of groenten

Maanden

Roken

Vooral vlees en vis, maar andere producten kan ook

Normaal

Vacuüm verpakt

3 maanden

1 jaar

Wecken of inmaken

Je kunt bijna alles wecken

Vlees

Bladerdeeg

Groenten

10 jaar

3 jaar

Oneindig

Zouten of pekelen

Je kunt nat of droog pekelen. Beste bewaren in koelkast of vriezer

Vlees of Vis

Nat gepekeld

Droog gepekeld

 

Enkele dagen

Enkele weken

Gebruik altijd je gezonde verstand als je iets wilt eten of drinken dat je langere tijd geleden hebt opgeslagen. Eet het alleen als het nog goed ruikt en er gezond uitziet. Als een pot of verpakking kapot is gegaan, neem je geen enkel risico en gooi je het product weg.

De ijskast – ouder dan je denkt!

Eerst even een ‘lesje geschiedenis’:

In de middeleeuwen hadden veel kastelen en landhuizen ijskelders. Het ijs werd in de winter uitgehakt en in grote blokken opgeslagen. Door de grote hoeveelheid ijs bleef het lange tijd koud en kon men er tot ver in de zomer mee doen.

Al in 1842 ontdekte Clarence Birdseye dat vanaf -18 C alle chemische en biologische processen in voeding stilvallen. Dit betekende dat voedsel er op die temperatuur veel langer over doet om te bederven.
Het duurde tot 1876 tot de eerste koelkast werd uitgevonden door Carl von Linde. Hij maakte gebruik van vloeibaar ammoniak om de temperatuur laag te houden.

De ijskast zoals we die nu kennen, werd pas in de jaren vijftig van de vorige eeuw uitgevonden. Het werd al snel een onmisbaar apparaat voor ieder huishouden.

Vintage refrigerator

Eten invriezen

Het invriezen van voedsel is tegenwoordig heel normaal, maar het wordt niet altijd even goed gedaan. Er zijn mensen die vrijwel alle boodschappen direct in de vriezer opbergen en het vervolgens vergeten. De vrieskist wordt gezien als een grote opslag, waar iets uit wordt gepakt als het nodig is.

7 Weetjes over het invriezen en ontdooien van voedsel

  1. De meeste producten kun je 3 maanden bewaren. Er zijn wel een aantal uitzonderingen:
    1. Brood (1 maand)
    2. Varkensvlees (2 maanden)
    3. Groente en Fruit (1 jaar)
  2. Gebruik diepvriesbakjes of vrieszakjes en zet daar de datum van invriezen Je kunt eventueel gebruik maken van gekleurde stickers. Iedere kleur staat dan voor de maand waarop het product uiterlijk moet worden opgegeten.
  3. Laat kliekjes eerst afkoelen. Iedereen weet dat natuurlijk, maar de reden is minder bekend. In de eerste plaats kan het warmere eten ervoor zorgen dat de temperatuur in de vriezer stijgt. Hierdoor kunnen andere producten een beetje ontdooien en eerder slecht worden. Ook zorgen warme producten voor meer ijsvorming. Het sneeuwachtige laagje zorgt ervoor dat de smaak van je eten minder wordt.
  4. Sommig voedsel of drank kun je niet invriezen, zoals melk of krokante producten.
  5. Bedenk alvast wat je morgen wilt eten. Sommige producten moeten direct uit de diepvries worden bereid, maar de meeste producten moeten eerst worden ontdooid. De beste manier van ontdooien is in de ijskast. Het proces gaat dan langzaam, waardoor de smaak beter blijft. Ook krijgen bacteriën minder kans in de ijskast.
  6. Zet je vriezer niet kouder dan -18 C. Zoals in de inleiding al geschreven is dit de temperatuur waarbij biologische processen stilvallen. Kouder is niet nodig en kost alleen meer stroom. Als je een hogere temperatuur kiest, bederft het eten eerder.
  7. Als de elektriciteit uitvalt zal het eten in de vriezer eerder bederven. Zelfs al is het eten nog bevroren als de elektriciteit weer aangaat, het proces van bederf is al een beetje ingezet. Dat wil niet zeggen dat je alles direct moet weggooien, je kunt het nog wel eten, maar wel zo snel mogelijk. 
  8. Gebruik je zintuigen! Als je iets ontdooit, ruik er even of het nog goed ruikt. Je ruikt en ziet snel genoeg of iets al bedorven is.

Het drogen van voedsel

Je kunt veel voedsel drogen. Hierbij moet je ervoor zorgen dat dit op een lage temperatuur gebeurd. In een droogproces wordt het vocht uit het voedsel verwijderd waardoor je het langer kunt bewaren.

Omdat het drogen op een vrij lage temperatuur gebeurd, blijven vitamines behouden. Het is mogelijk om groente, fruit, vlees, vis en kruiden te drogen. Ook kaas, noten en pasta kan gedroogd worden. De smaak van gedroogd voedsel is intens.

De meest gebruikte fruitsoorten om te drogen zijn appels, peren, pruimen, ananas, bananen en frambozen. Bij groenten kun je denken aan komkommer, rabarber, wortels, uien, rode bieten en prei.

gedroogde appels
gedroogde appels

5 manieren om voedsel te drogen

Dit zijn methodes om voedsel te drogen:

  1. De zon – op warme dagen kun je het eten in dunne plakjes snijden en in de zon leggen. De lucht moet droog zijn en het is fijn als er een beetje wind staat.
  2. Met een voedseldroger. Een voedseldroger of droogoven is de makkelijkste manier om eten te drogen. Het is hygiënisch en in de gebruiksaanwijzing kun je precies lezen wat je moet doen. 
  3. Een gewone oven. Sommige gewone ovens kun je op een temperatuur van 60 C of lager zetten. Warmer dan 60 graden mag niet, want dan kook je het eten in plaats van dat je het droogt. Een gewone oven doet er 3x langer over dan een droogoven en gebruikt veel meer energie. 
  4. Drogen aan de lucht. Niet alles is hiervoor geschikt, maar kruiden, knoflook, chilipepertjes en sommige paddenstoelen zijn goed te drogen aan de lucht. Je kunt ze gewoon ophangen in een droge ruimte. Om ervoor te zorgen dat ze het niet stoffig wordt, kun je papieren zakken gebruiken.
  5. Een magnetron is in soms te gebruiken, maar het gaat vaak ten koste van de smaak.

Het resultaat bewaart men het langst in vacuümverpakkingen. Als er vocht bij komt gaan gedroogde producten schimmelen.

Als je meer wilt weten over het drogen van voedsel, kun je het handboek voedsel drogen kopen. 

Het fermenteren van voedsel

Door het fermenteren (rotten) van voedsel ontstaan allerlei bacteriën die goed zijn voor je darmen. Het is een eeuwenoude techniek waarbij gifstoffen uit het voedsel worden verwijderd en gezonde stoffen komen daarvoor voor in de plaats. Het proces is eigenlijk heel simpel:

  1. Voeg zout toe
  2. Stop het eten in een (weck)pot en sluit deze luchtdicht af
  3. Zorg voor een temperatuur van 20C of hoger. De snelheid van het fermentatieproces is afhankelijk van het product.
fermenteren / zuurkool
fermenteren / zuurkool

Door het toevoegen van kruiden kun je een unieke smaak ontwikkelen. Daarom zijn moderne koks er zo enthousiast over.

Bijna elk voedsel kan thuis gefermenteerd worden. Alleen voedsel met veel eiwitten (de meeste vleessoorten, dus) kan gevaarlijk zijn. Daarin leven meer schimmels en bacteriën die slecht voor ons zijn. Je moet deze producten dus beter controleren of een gepasteuriseerde (=vooraf goed verhitte) variant gebruiken.

Fermenteer daarom groenten en fruit. Dat is altijd veilig.

Als je alles over fermenteren wilt weten dan is “Over Rot 2.0” het allerbeste boek dat je kunt kopen. Het bevat niet zozeer recepten, maar wel heel veel achtergrondinformatie, zodat je zelf aan het experimenteren kunt.

Roken

Vis en vlees is niet het enige dat gerookt kan worden. Ook kaas, groenten, tofu, zout en drank ingrediënten voor de whisky en thee (lapsang souchong) kunnen worden gerookt. Het voedsel wordt in rook van smeulend hout gehangen, waardoor het niet alleen langer houdbaar wordt, maar ook een bijzondere smaak krijgt.

Je kunt roken op een smeulend vuurtje of met een rookoven. Daarbij kan er gekozen worden tussen koud roken en warm roken. De rooktijd hangt af van de temperatuur en persoonlijke smaak. De smaak is ook afhankelijk van houtsoorten en kruiden.

Sommige producten kunnen na het roken direct worden gegeten. Andere producten moet je na het roken nog verder bereiden.

Een eeuw geleden hadden veel mensen nog een rookschuur in de tuin. Deze was speciaal gebouwd voor de jacht. Als je een tuin hebt kun je deze zelf bouwen. Ik heb hier een Engelse site gevonden met meer dan 20 voorbeelden. Kijk even naar de bloempot (lekker simpel, maar niet erg gezond) en de archiefkast (daar verras je je vrienden mee!). Maar je kunt natuurlijk ook gewoon kiezen voor een goede rookoven of een barbecue.

Het meest complete handboek over het onderwerp is “Over Rook” . Het boek is leuk geschreven en een prachtig naslagwerk over warm en koud roken.

Wecken of inmaken

Wecken is niet mijn favoriet. Misschien komt dit omdat geweckt eten in mijn jeugd heel normaal was en ik het destijds niet zo lekker vond. 

In onze kelder stonden planken vol met gevulde weckglazen, waar mijn moeder regelmatig iets van gebruikte. Het wecken van voedsel was toen de normaalste zaak van de wereld omdat groenten seizoensgebonden waren en omdat men vaak producten bewaarde voor moeilijke tijden (de oorlog lag nog niet zover achter ons).

Het weckproces is eigenlijk niet zo moeilijk, maar je moet wel heel hygiënisch werken. Potten en ringen moeten vooraf goed gesteriliseerd worden, om te voorkomen dat de producten gaan schimmelen en dat je ze alsnog moet weggooien.

  1. Blancheer de groenten en laat ze afkoelen
  2. Doe de groente in de weckglazen en overgiet ze met gezouten gekookt water
  3. Sluit de weckpot met ring en klem
  4. Zet ze in de weckketel en laat het water ca 2 uur koken
  5. Laat de potten helemaal afkoelen
  6. Berg de potten op in een donkere koele omgeving.
  7. Als je de groenten wilt gebruiken, moet je ze koken.

Als je geen zin hebt in dit proces en op zoek bent naar groenten die je lang kunt bewaren, kun je natuurlijk blikken of potten met groenten kopen in de winkel. Het is een fabeltje dat dit minder gezond zou zijn, al moet je wel even op het etiket lezen wat men heeft toegevoegd (m.n. suiker of zout). 

Het is minder leuk, maar misschien op de korte termijn wel iets voordeliger omdat je geen weckpotten of weckketel hoeft te kopen. De houdbaarheidsdatum van een blik of pot staat er meestal voor de “sier”. Als het product bij openen er nog goed uitziet en goed ruikt, kun je het gewoon eten, ook al is het over datum.

Een goede website over wecken is: https://weckenonline.eu/

Zouten of pekelen

Een manier van voedsel bewaren dat zeker invloed heeft op de smaak is het zouten. Het wordt het meeste toegepast op vlees en vis. Er zijn twee manieren; de nat pekelen lijkt het meeste op marineren. Het vlees wordt in een badje van zout water en kruiden gelegd. Als het 24 uur heeft ingetrokken is het vlees malser. Nat pekelen is echter géén bewaartechniek. Droog pekelen wel.

Het droge pekelen trekt het vocht uit het vlees. Hierdoor treden bepaalde reacties op waardoor het vlees langer houdbaar wordt.

Tegenwoordig pekelt men meer om de smaak dan om het bewaren. Droog pekelen doet men vaak voorafgaand aan het roken van vlees of vis.

Maak er je hobby van!

Je kunt experimenteren met dit soort technieken, omdat het klaarmaken van voedsel op deze manier leuk en lekker is. In noodsituaties heb je producten om zelf op terug te vallen en anderen te helpen.

Investeer nu in materialen die je nodig hebt en bespaar later door producten van het seizoen te kopen (of ze zelf te verzamelen in het bos).

Meer lezen:

Door gebruik te maken van deze website stem je in met het cookie-beleid.