Als ik terugdenk aan mijn tijd als manager van de afdeling interne bedrijfsopleidingen, zie ik ze direct weer voor me: de fysieke postbakjes op mijn bureau — één voor inkomende post, één voor uitgaande. Op een dag was de stapel zo hoog dat het overzicht volledig weg was. Ik voelde de ademnood. Waar moest ik in vredesnaam beginnen?
Mijn pragmatische collega zag me worstelen, liep mijn kantoor binnen en zei nuchter: “Joh, doe gewoon wat op dit moment het allerbelangrijkste is. En de rest? Wacht maar gewoon af of het opeens explodeert. Als het écht heel belangrijk is, word je er vanzelf wel weer aan herinnerd.” Hij liep lachend de kamer uit.
Destijds gaf hij me onbewust een spoedcursus in het loslaten van de illusie van controle.
Vandaag de dag hebben overvolle e-mailboxen de rol van die fysieke postbakjes overgenomen. De stress is daarmee onzichtbaar geworden, maar vele malen groter. We rennen ons de benen uit het lijf, behalen de targets, vinken onze inbox af — en gaan aan het einde van de dag met een leeg, onbestemd gevoel naar huis.
We zijn gevangen in zinloze drukte.
Snel verder lezen...
Wanneer hard werken niet meer voelt als zinvol werken
Maar er is een dieper gevoel dat ik in diezelfde periode leerde kennen — en dat ik later bij tientallen managers en schoolleiders om me heen heb gezien. Het gevoel dat je alles doet wat van je wordt verwacht, en toch met lege handen thuiskomt.
Een voorbeeld uit eigen ervaring: Toen ik later directeur was in het onderwijs, werkte ik met schoolplannen. Ik weet nog dat ik er weken in heb gestopt — met gedegen analyses, zorgvuldige onderbouwingen en een eindresultaat van zestig pagina’s waar ik stiekem trots op was. Tot ik me realiseerde dat de koers van de school ook te vatten was in twee pagina’s. Helder, richtinggevend, to the point.
Maar dat durfde ik destijds niet. Want niemand deed dat.
Jaren later, als interim-directeur, presenteerde ik precies zo’n kort stuk aan een bestuur. De reactie? Een verademing, zeiden ze. Eindelijk iets wat je kon lezen en begrijpen.
Zestig pagina’s of twee. De koers was dezelfde. Maar één ervan diende het systeem, en de ander diende de mensen.
Wat is écht belangrijk? De kernvraag voor iedere leidinggevende
De crux zit hem in de vraag die ik mezelf na die dag met het overvolle postbakje veel vaker ben gaan stellen: wat is nu werkelijk het belangrijkste?
Als manager word je geleefd door de prioriteiten van anderen. Iedereen die jou een mail stuurt of in de cc zet, legt een claim op jouw tijd. De valstrik is dat we die stroom aan ad-hocverzoeken gaan verwarren met productiviteit. We schieten in de actiestand om te bewijzen dat we de boel onder controle hebben.
Echt persoonlijk leiderschap begint wanneer je die schijncontrole durft los te laten en teruggaat naar de essentie. In mijn optiek is iets pas écht belangrijk als het een directe relatie heeft met je primaire processen — met de fundamentele reden waarom jouw afdeling of jouw baan überhaupt bestaat.
De explosietest: een praktisch hulpmiddel tegen werkstress
Laten we een heel praktisch voorbeeld nemen. Het invullen van een uitgebreide enquête voor de gemeente. Hangt het voortbestaan van jouw organisatie of team daarvan af? In 95% van de gevallen niet. Het is pure ruis voor het systeem. Je mag die enquête dus met een gerust hart onderop de stapel leggen — of in de prullenbak gooien — en de explosietest van mijn oud-collega toepassen.
Tenzij uit de kleine lettertjes blijkt dat deze enquête gekoppeld is aan een cruciale subsidieaanvraag die je misloopt als je niet reageert. Dán raakt het plotseling de continuïteit van je primaire proces. Dan schuift het direct door naar de top van je prioriteitenlijst.
Het filteren van werkstress vereist dat je scherp leert zien wat ruis is en wat essentie is.
Van zinloze drukte naar zinvol leiderschap: het verschil in één oogopslag
Om de waan van de dag te doorbreken, moet je anders naar je taken gaan kijken. De onderstaande tabel helpt je om de overstap te maken van reactieve drukte naar zinvol leiderschap.
| Zinloze drukte (ruis & schijncontrole) | Zinvol leiderschap (essentie & bezieling) |
|---|---|
| Inbox-zero najagen: je laat je agenda gijzelen door de inbox en de prioriteiten van anderen. | Filteren op het primaire proces: direct selecteren op basis van continuïteit, kwaliteit en de mens op de vloer. |
| Iedere brand zelf blussen: overal direct opspringen om te laten zien dat je ‘bovenop de zaak’ zit. | De explosietest durven doen: bewust een taak laten liggen en kijken of de wereld daadwerkelijk vergaat. |
| Systeemvinkjes verzamelen: uren besteden aan bureaucratie om braaf te zijn. | Radicaal nee zeggen tegen ruis: durven filteren en verantwoorden waarom je je tijd liever aan je team besteedt. |
| De onfeilbare manager spelen: alle gaten zelf dichtlopen en de schijn ophouden. | Kiezen voor je binnenwereld: accepteren dat de buitenwereld chaos is, en bewust kiezen waar je je energie aan geeft. |
Durf het te laten rammelen
Zinloze drukte ontstaat wanneer we de illusie willen standhouden dat we alles kunnen managen. Maar de realiteit is: de buitenwereld ís chaos. Echte regie krijg je niet door harder te rennen, maar door eigenaarschap te nemen over je eigen binnenwereld. Door in de hectiek stil te staan en te vragen: welke keuze heb ik híér? Wat laat ik los?
Als leidinggevende hoef je niet de onfeilbare held te zijn die elk gat dichtloopt. Je mag mens zijn. En soms is het meest krachtige dat je kunt doen: de ruis negeren, het een beetje laten rammelen aan de randen, en je focus volledig richten op datgene wat er écht toe doet.
De interne batterij: wat Qi Gong ons leert over leiderschap
In de eeuwenoude Chinese bewegingspraktijk van Qi Gong — een leer die ik al jaren beoefen — is er een belangrijk principe: energie volgt aandacht. Waar jij je focus op richt, daar stroomt je kracht naartoe.
Veel managers verteren in een constante staat van lekke energie. Ze verspreiden hun aandacht over honderden kleine zijlijnen — de spreadsheets, de cc-mails, de systeemvinkjes. In Qi Gong-termen raak je dan versnipperd en lek je energie weg. Zinvol leiderschap vraagt dat je je energie verzamelt en terugbrengt naar de kern. Net zoals een boom zijn sapstroom naar de stam en de hoofdtakken leidt om te overleven, zo moet een leider zijn energie terughalen naar het primaire proces. Alleen vanuit die interne rust en gecentreerdheid kun je standhouden in de chaos.
Van hectiek naar helderheid:
hoe ik midden in de drukte mijn focus bewaar
De methode die mij helpt om te leiden vanuit innerlijke rust en fysiek vertrouwen, juist wanneer de druk hoog is
Wil je zelf ervaren hoe deze vloeiende bewegingen je direct uit de hectiek van de dag halen? Ik volg zelf deze online training. Het is een beweeglijke, toegankelijke vorm van mindfulness die je helpt om via je lichaam de rust te vinden die je als leider nodig hebt om helder te blijven denken.
Je hebt er geen speciale conditie of ervaring voor nodig — alleen de bereidheid om even te vertragen.
